58جدول4-6: میانگین صید بر واحد سطح آبزیان به تفکیک مناطق، در آبهای استان هرمزگان (1388)(Kg/nm2) …………………………………………………………………………………………………………
60جدول4-7: میانگین صید بر واحد سطح آبزیان به تفکیک لایه عمقی در آبهای استان هرمزگان (1388)(Kg/nm2) …………………………………………………………………………………………………………
61جدول4-8: توده زنده (بر حسب تن) گروه‌های مختلف آبزیان به تفکیک مناطق در آبهای استان هرمزگان (سال 1388) ………………………………………………………………………………………………………
62جدول4-9: توده زنده (بر حسب تن) گروه‌های مختلف آبزیان به تفکیک لایه‌های عمقی در آبهای استان هرمزگان (سال 1388) …………………………………………………………………………………….
63جدول 4-10: ضریب تاثیر و همبستگی هریک از پارامترها نسبت به آبزی مورد نظر …………………94چکیده
به منظور بررسی و پیش‌بینی الگوی پراکنش کفزیان مهم اقتصادی، داده‌های صید 10 گونه شامل: 1- حسون معمولی(Saurida tumbil) 2- حلوا سفید (Pampus argenteus) 3- حلوا سیاه (Parastromateus niger) 4- سپر ماهیان1 (Rays) 5- سنگسر معمولی (Pomadasys kaakan) 6- شوریده (Otolithes ruber) 7- کوسه ماهیان1 (Sharks) 8- گربه ماهی بزرگ (Arius thalassinus) 9- گوازیم دم رشته‌ای (Nemipterus japonicus) و 10- یال اسبی سربزرگ (Trichiurus lepturus) مربوط به سال‌های 1387 و 1388 در حوزه آبهای استان هرمزگان مورد تجزیه و تحلیل قرار‌گرفتند.
با استفاده از نرم‌افزار صفحه گسترده، تجزیه و تحلیل اولیه صورت گرفت و با نرم‌افزارهای سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) نقشه‌های پراکنش مکانی گونه‌های مذکور، براساس میزان صید بر واحد سطح (CPUA) Catch Per Unit of Area تهیه ‌گردید. پس از آن به منظور پیش‌بینی الگوی پراکنش، نقشه‌های پارامترهای فیزیکی وشیمیایی آب منطقه شامل: دما، کدورت، شوری، چگالی، اکسیژن محلول، pH، کلروفیلa، هدایت الکتریکی، عمق، فاصله از ساحل، زمان صید و طول و عرض جغرافیایی تهیه گردید که نقشه‌های فوق‌الذکر پس از تبدیل به داده، به عنوان متغیرهای مستقل و CPUA گونه‌های مورد نظر به عنوان متغیر وابسته در نظر گرفته شدند. نقشه‌ها پس از تبدیل به عنوان ورودی نرم‌افزار شبکه عصبی مصنوعی (ANNs) Artificial Neural Networks مورد استفاده قرار گرفت که درصدی از اطلاعات به منظور آموزش، درصدی به منظور اعتبارسنجی و درصدی دیگر به منظور آزمایش عملکرد شبکه عصبی مصنوعی مورد استفاده قرار گرفتند و بهترین مدل شبکه عصبی مصنوعی با درصد کارایی بالا، به عنوان الگویی برای پیش‌بینی انتخاب شد. با بکارگیری مدل بر روی اطلاعات محدود آبشناسی و صید در منطقه، می‌توان پیش‌بینی الگوی پراکنش ماهی مورد نظر را انجام داد و با استفاده از الگوی پراکنش، می‌توان ناوگان صیادی را راهنمایی و دقیقاً مناطق صید را برحسب مختصات جغرافیایی تعیین نمود.
فصل اول- کلیات

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

1-7- مقدمه
آبزیان از ارزش غذایـی بالایی برخوردارند و امروزه نقش مهمی در تامین جیره غذایی جوامع بشری ایفاء می‌کنند. بهره‌برداری بهینه می‌تواند در حفظ این ذخایر خدادادی کمک نماید. از سویی صید بی‌رویه، عوامل مخرب زیست محیطی، تخریب زیستگاهها، آسیب پذیـری جوامع آبزیان، قابلیت محدود بازسازی ذخایر و از سوی دیگر نیاز جوامع انسانـی، باعث به خطر افتادن جمعیت آنها می‌شود.
لذا، به منظور بهره‌برداری صحیح و توسعه پایدار لازم است همواره روند تغییرات جمعیت آبزیان را زیر نظر داشت. یکی از راه‌های موجود برای رسیدن به این هدف، انجام تحقیقاتی منظم است تا بتوان هرگونه تغییرات احتمالی در جمعیت‌های مختلف آبزیان را تعیین نمود.
بررسی‌های انجام شده در خلیج‌فارس نشان داد که شرایط محیطی در این منطقه همواره تحت تاثیر تغییرات شدید سالانه قرار دارد. وجود نوسانات شدید شرایط محیطی از جمله تغییرات درجه حرارت و شوری آب در طول سال در خلیج‌فارس موجب آشفتگی محیط زیست دریایی شده و در خصوصیات بیولوژیک و رفتاری آبزیان تاثیر می گذارد. بنابراین، غلظت زیاد نمک و حرارت زیاد آب دراین منطقه همراه با تغییرات شدید آب و هوایی از جمله عوامل موثر در اکوسیستم این منطقه به‌شمار می‌آید. تعویض و جابجایی آب از طریق تنگه هرمز از سایر عوامل موثر در تغییرات شرایط محیطی این منطقه می‌باشد که در نتیجه آن آبها با شوری کمتر و اکسیژن و مواد غذایی بیشتر وارد خلیج‌فارس می‌شوند (نیکویان و همکاران، 1384).
گرچه به نظر می‌رسد که ماهیان خلیج‌فارس قادرند میزان بالای درجه حرارت و شوری را تحمل نمایند ولی تغییرات شدید شرایط محیطی در آبهای سطحی آثار بیشتری بر ذخایر سطحزی خلیج‌فارس در مقایسه با کفزیان دارد، زیرا تغییرات درجه حرارت و شوری اغلب در لایه‌های سطحی آب محسوس‌تر است. این امـر مـوجب نوسانات شدید فصلی در گسترش و پراکندگی گونه‌های سطحزی در مقایسه با گونه‌های کفزی گردیده است. وفور گونه‌های ریز و بزرگ ماهیان سطحزی به‌خصوص در ماههای سرد سال در خلیج‌فارس مؤید همین تغییرات است. ماهی ساردین که از گونه‌های سطحزی به‌شمار می‌رود، در نواحی ساحلی و در مناطقی یافت می‌شود که آب دارای درجه حرارت کمتری می‌باشد. ولی زمانی که درجه حرارت آبهای سطحی به حداکثر خود در تابستان می‌رسد، این ماهیان بیشتر به عمق آب و نزدیک به بستر دریا مهاجرت می کنند که دارای درجه حرارت کمتری است (نیکویان و همکاران، 1384).
به طورکلی، چرخه حیات گونه‌های مختلف آبزیان تا حد زیادی به شرایط زیست آنها بستگی دارد لذا، می‌توان ادعا نمود که کاربرد دانش اقیانوس‌شناسی جهت معضلات صید و صیادی در نتیجه درک بهتر ذخائر آبزیان و محیط آنها میسر می‌باشد و با درک این روابط است که می‌توان سیستم‌های پیش‌بینی وضعیت صیادی را قانونمند نمود (ولی الهی، 1374).
اکوسیستم خلیج‌فارس با دارا بودن شرایط خاص هیدروگرافیک و اکولوژیک یکی از نادرترین اکوسیستمها در سطح بیوسفر می‌باشد. تنوع زیستی انواع ماهیان، حضور جنگل‌های حرا در سواحل ایرانی خلیج‌فارس، وجود جزایر متعدد و استراتژیک در این گستره آبی، استخراج و صدور نفت از این منطقه، تبخیر بالای آب، از مهمترین عواملی هستند که در تبیین این شرایط خاص و ویژه موثر می‌باشند (غفاری چراتی، 1375).
پیشرفت تکنولوژی دریایی و ساحلی، می تواند فشارهای محیطی زیادی بر خلیج‌فارس وارد نماید. این فشارها می‌تواند ناشی از کشتیرانی، بندرگاهها، صنایع نفت و پتروشیمی، معادن، نمک گیری، ماهیگیری، نوسازی و کشاورزی بر محیط دریایی باشد (Sheppard et al., 1992 ; Price 1993).
موسسه تحقیقات شیلات ایران به منظور بررسی و پایش جمعیت آبزیان و تعیین فصل و میزان صید هرگونه از آبزیان، هر ساله گشتهای منظم تحقیقاتی را در خلیج‌فارس و دریای عمان انجام می‌دهد. برای انجام این امر مهم، تجهیزات گران‌قیمت و هزینه‌بری مثل شناور مجهز به وسایل و ادوات تحقیقاتی، منابع انسانی ماهر، هزینه زیادی را بر تحقیقات شیلات تحمیل می‌کند که این امر اجتناب ناپذیر است.
با توجه به گستردگی کار و وسعت منطقه مورد بررسی و تنوع گونه‌ای زیاد با انتخاب یک مدیریت واحد، کل آبهای خلیج‌فارس به حوزه‌های آبی سه استان خوزستان، بوشهر و هرمزگان تقسیم بندی شد و آبهای هر استان نیز با توجه به وسعت تحت پوشش آن به تعدادی زیر منطقه تقسیم‌بندی شدند (پارسامنش، 1373 مربوط به آبهای خوزستان؛ نیامیمندی و خورشیدیان، 1373 مربوط به آبهای استان بوشهر؛ ولی نسب و همکاران، 1373 مربوط به آبهای استان هرمزگان). گشتهای تحقیقاتی در هر استان به صورت فصلی به مورد اجرا درآمده و سپس یک گزارش مشترک مـــربوط به کل آبهای خلیج‌فارس تدوین گردید (کامبوزیا و همکاران، 1375).
همچنین مجدداً از سال 1381 برنامه‌ریزی گردید که تحت یک مدیریت واحد و هماهنگی دقیـق، ذخایـر آبزیان کفـزی خلیج‌فارس و دریای عمان مورد ارزیابی مجدد قرار گیرد (دهقـانـی و همکاران، 1383، دریانبرد و همکاران، 1383؛ ولـی نسب و همکاران، 1382).
آبزیان مهم اقتصادی که داده‌های آنان در این تحقیق مورد مطالعه و تجزیه و تحلیل قرار گرفتند شامل حسون معمولی (Saurida tumbil)، حلوا سفید (Pampus argenteus)، حلوا سیاه (Parastromateus niger)، سپر ماهیان (Rays)، سنگسر معمولی (Pomadasys kaakan)، شوریده (Otolithes ruber)، کوسه ماهیان (Sharks)، گربه ماهی بزرگ (Arius thalassinus)، گوازیم دم رشته‌ای (Nemipterus japonicus) و یال اسبی سربزرگ (Trichiurus lepturus) مربوط به سال‌های 1387 و 1388 حوزه آبهای استان هرمزگان بودند.
این تحقیق به دنبال راهکاری است که با بکارگیری از فناوری های نوین اطلاعاتی و استفاده از نرم‌افزارهای مختلف بتواند الگوی پراکنش گونه‌های اقتصادی کفزی را با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی، مناطق صیدگاهی، تغییرات پراکنش گونه‌ای طی سال‌های 1387 و 1388، شاخص فراوانی نسبی CPUA (میزان صید بر واحد سطح) و الگوی پراکنش گونه‌های اقتصادی کفزی را با استفاده از نرم‌افزارهای شبکه‌های عصبی مصنوعی پیش‌بینی نموده و بخشی از هزینه ها را کاهش دهد. در این روش با کم کردن میزان مناطق صیدگاهی (ایستگاه‌های نمونه‌برداری) می‌توان به نتایج مشابه با قبل دست یافت.
بکارگیری نرم‌افزارهای سامانه اطلاعات جغرافیایی، امکان توزیع سطحی را با داشتن نقاط صید در اختیار ما قرار می‌دهند و نرم‌افزار شبکه عصبی ما را در پیش‌بینی پراکنش یک گونه آبزی کمک می‌کنند. به همین منظور داده‌های صید مربوطه به دو دوره از گشتهای تحقیقاتی و داده‌های آبشناسی، منطقه خلیج‌فارس و بخشی از دریای عمان محدوده آبهای ایران در استان هرمزگان جمع آوری و تحلیلهای لازم روی آن انجام گرفت و نتایج خوبی حاصل شده که امید است مورد بهره‌برداری کلیه دست اندرکاران شیلاتی قرار گیرد.

1-8- طرح موضوع
یکی از ویژگیهای خاص مطالعه کنونی این است که بتواند با کم بودن داده، نتایج آینده را پیش‌بینی نماید. در این مطالعه پیش‌بینی شده است که بتوان اهدافی از قبیل: میزان صید بر واحد سطح یک گونه آبزی از جمله تعیین روند برخی خصوصیات فیزیکی و شیمیایی آب که شامل دما، کدورت، شوری، چگالی، اکسیژن محلول، pH، کلروفیل a و هدایت الکتریکی را مقایسه کرد.
1-9- اکولوژی خلیج‌فارس
خلیج‌فارس بین 24 تا 30 درجه و 30 دقیقه عرض شمالی و 48 تا 65 درجه و 30 دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار گرفته است. طول خلیج‌فارس بیش از 900 کیلومتر و میانگین پهنای آن حدود 240 کیلومتر است. عریض‌ترین قسمت آن 400 کیلومتر و کم عرض‌‌ترین نقطه آن (تنگه هرمز) حدود 56 کیلومتر است. خلیج‌فارس یک فلات قاره بوده و رسوبات بستر آن در بخش شمال و شمال غربی، گلی و در بخش جنوب شرقی، شنی می‌باشد (Sivasubramaniam, 1981).
از کل مساحت بستر خلیج‌فارس و نواحی کم عمق دریای عمان، 1/52 درصد گلی، 7/39 درصد شنی ـ گلی و2/8 درصد صخره‌ای و مرجانی برآورد شده‌است. متوسط درجه حرارت آبهای سطحی خلیج‌فارس برابر با 22 درجه سانتی‌گراد که حداکثرآن در تابستان 30 و حداقل در زمستان 15 درجه سانتی‌گراد است. شوری خلیج‌فارس به‌دلیل عمق کم آن بیشتر از سایر قسمت‌های اقیانوس هند است و در حدود 37 تا 40 قسمت در هزار می‌باشد و این مقدار در خلیج‌های کوچک ساحلی و آبگیرها به 60 تا 70 قسمت در هزار نیز می‌رسد. به علت تبخیر شدید در خلیج‌فارس و عدم تکافوی آب شیرین ورودی، جریان سطحی، آب به نسبت کم شورتر دریای عمان را از طریق بخش شمالی تنگه هرمز به خلیج‌فارس می‌رساند. به‌دلیل چگالی کم، این آب از بخش سطحی وارد خلیج‌فارس شده و حرکت این جریان بر خلاف حرکت عقربه‌های ساعت بوده و در بخش شمالی از شرق به غرب و در بخش جنوبی از غرب به شرق جریان دارد. جریان غربی ـ شرقی، شامل آب بسیار شور خلیج‌فارس است که به‌علت چگالی زیاد از عمق به دریای عمان وارد می‌شود و به‌طورکلی حالتی همانند چرخش جریان آبی دریای مدیترانه با اقیانوس اطلس دارد (Carpenter et al., 1997).
خلیج‌فارس یک دریای حاشیه‌ای (Marginal sea)، نیمه بسته (Semi-enclosed) و کم عمق بوده و از طریق تنگه هرمز به دریای عمان متصل می‌گردد. آبهای این خلیج علاوه بر اینکه تحت تاثیر شرایط محیطی اطراف خود می‌باشد، بخشی از عوامل دریایی مربوط به آن از قبیل توازن آب، جریان‌های چرخشی معکوس دهانه خلیجی، جریانهای جز و مدی و تعادل شوری، ناشی از آبهای دریای عمان بوده که از طریق تنگه هرمز صورت می‌پذیرد (Al-Majed et al., 2000).
خلیج‌فارس دارای تعدادی جزایر کوچک و بزرگ می‌باشد که از نظر اقتصادی و جغرافیای سیاسی از اهمیت بالایی برخوردار است. به‌طورکلی، مهمترین پدیده های جغرافیایی ایران در خلیج‌فارس عبارتند از: جزیره‌های خارک، لاوان، ابوموسی، سیری، فرود، قشم، هرمز، هنگام، تنب های بزرگ و کوچک، لارک، فارس، کیش، هندورابی و خور موسی می‌باشند (نیل ساز و همکاران، 1384).
میزان تبخیر آب در خلیج‌فارس به مراتب بیشتر از ورودیهای آب شیرین آن بوده به طوریکه میانگین میزان تبخیر سالانه این پیکره آبی 1400 میلی‌متر در سال و ورودی‌های آب شیرین آن از طریق رودخانه‌ها حدود460 ـ 150 و از طریق نزولات آسمانی حدود ‌ 100-70 میلی‌متر در سال گزارش شده است (Stephen et al., 2003).
درجه شوری خلیج‌فارس کمتر از اقیانوسهاست. اگرچه به وسیله تنگه هرمز خلیج‌فارس با دریای عمان و اقیانوس هند ارتباط دارد اما مقدار املاح محلول در آن به مراتب کمتر از دریاهای مزبور می‌باشد. علت عمده این پدیده ورود مقدار زیاد آب شیرین توسط رودخانه‌های شمال و شمال غربی است به‌طوری که در شمال خلیج‌فارس و در دهانه رودخانه اروند رود، میزان شوری به حداقل می‌رسد و کناره‌های جنوبی به دلیل کمبود رودخانه و تبخیر بیشتر، شورتر از کناره‌های شمالی می‌باشد. عامل دیگر در پایین بودن درجه شوری خلیج‌فارس، وجود تنگه هرمز است که مانع ورود آزادانه امواج دریای عمان به خلیج‌فارس می گردد (نیل ساز و همکاران، 1384).

1-10- ضرورت انجام تحقیق
گردآوری نقشه‌های مختلف از پراکنش ماهیان مهم اقتصادی، یکپارچه سازی داده‌ها، مکانی‌سازی آنها، تهیه داده‌های مکانی مرتبط با داده‌های جمع آوری شده، در دسترس قرار دادن اطلاعات به کاربران شیلاتی، فراهم آوری امکان استفاده از اطلاعات جهت استحصال به هنگام و پایدار آبزیان، جلوگیری از ریسک‌های شیلاتی، هدایت فعالیت های شیلاتی به سوی اهداف مثمر و جلوگیری از اتلاف انرژی و نیرو.
در راستای بهره‌برداری پایدار و مسئولانه و مدیریت ذخایر همواره چهار سئوال اساسی مطرح می‌شود که 1) چه ذخایری در محیط آبی وجود دارد؟ 2) چه زمانی؟ 3) در چه مکانی؟ و 4) چقدر برداشت شوند؟
لذا، مشخص می‌گردد که یکی از اولولیت‌های مهم تعیین مکان و مناطق پراکنش با تاکید بر مناطق صیدگاهی است که با در اختیار داشتن پارامتر میزان صید و میزان صید بر واحد سطح و بکارگیری نرم افزارهای سامانه اطلاعات جغرافیایی، امکان تهیه نقشه‌های پراکنش و معرفی مناطق ماهیگیری یا صیدگاهها بسیار کاربردی و ضروری است که در این صورت صرفه‌جویی فراوانی در مدت زمان صید، مصرف سوخت،‌ تعداد نیروی خدماتی فعال روی شناور، تعداد روزهای دریا روی،‌ افزایش صید بر واحد تلاش صید (CPUE) را به دنبال خواهد داشت.
1-11- قلمرو تحقیق
1-5-1- محدوده مکانی نمونه‌برداری آبزیان
منطقه مورد بررسی محدود به آبهای ایرانی خلیج‌فارس و دریای عمان در محدوده آبهای استان هرمزگان که از ?16 °52 طول شرقی در غرب تا ? 08 °57 طول شرقی در شرق و از ?46 °25 تا ?28 °27 عرض شمالی در اعماق 10 تا 100 متر بوده است.
1-5-2- منطقه مورد بررسی و ایستگاه‌های نمونه‌برداری فیزیکی و شیمیایی آب
منطقه مورد بررسی شامل کل آبهای شمال شرقی خلیج‌فارس و تنگه هرمز(محدوده استان هرمزگان) از بندر سیریک تا نایبند می‌باشد. در محدوده فوق 7 ترانسکت عمود بر ساحل هر کدام به فاصله حدود 40 مایل از یکدیگر در نظر گرفته شد، سپس ایستگاه‌های نمونه‌برداری طوری انتخاب شد که در هر ترانسکت تعداد 3 ایستگاه هر کدام به فاصله حدود 20 مایل از یکدیگر واقع گردید. اولین ایستگاه هر ترانسکت در نزدیک‌ترین نقطه ساحلی که امکان تردد شناور تحقیقاتی وجود داشت تعیین گردید. مختصات جغرافیایی ایستگاه‌های نمونه‌برداری در جدول1-1 و موقعیت مکانی آنها در شکل1-1 ارائه شده اند.

شکل 1-1: موقعیت ایستگاههای نمونه‌برداری آب در خلیج‌فارس و دریای عمان، محدوده آبهای استان هرمزگان
از آنجائی که شرایط جوی اکثر مناطق جنوب کشور در بیشتر ماههای سال (فروردین تا آبان) بسیار گرم بوده و علاوه بر آن نوسانات دمایی حوزه خلیج‌فارس نیز طی این مدت نسبتاً کم می‌باشد، لذا شرایط آب و هوایی این مناطق را در طول سال می‌توان تقریباً به دو بخش عمده (فصل بسیار گرم و فصل نیمه سرد یا معتدل) تقسیم نمود. نمونه‌برداری‌ها هر دو فصل یک بار (نیمه اول و نیمه دوم سال) انجام شد که پارامترهای فیزیکی و شیمیایی با استفاده از دستگاه CTD مورد سنجش قرار گرفتند. کلیه گشت‌های دریایی و عملیات نمونه‌برداری با به‌کارگیری شناور فردوس1 انجام پذیرفت. مختصات جغرافیایی ایستگاه‌ها توسط دستگاه GPS و عمق آنها توسط دستگاه اکوساندر مستقر در کشتی مشخص و ثبت گردید (ابراهیمی و همکاران، 1384). در این تحقیق از داده‌های فصل دوم (زمستان 1388) استفاده شده است.

جدول 1-1: مختصات جغرافیایی ایستگاه‌های نمونه‌برداری فیزیکی و شیمیایی آب (آبهای محدوده استان هرمزگان)

شماره ترانسکتشماره ایستگاهعمق آب (متر)مختصات جغرافیاییطول شرقیعرض شمالیثانیهدقیقهدرجهثانیهدقیقهدرجه112030857300926250057560572531000475604625242005656047265500475603826662039560302637200165648542685030115612412698406560292641020302955025261150302055300726127201355050255132003654027261450032540062615943027540452561620027533046261750019533027261890010530092671920035520282720503016523011272174305751054261-12- محدوده زمانی نمونه‌برداری آبزیان و آبشناسی
محدوده زمانی نمونه‌برداری آبزیان، مربوط به فصل زمستان سال‌های 1387 و 1388 بوده و زمان نمونه‌برداری پارامترهای آبشناسی در فصل زمستان 1388 بوده است.
1-7- سؤالات و فرضیه‌ها
1-7-1- سؤالات تحقیق
– صیدگاههای اصلی ماهیان مهم اقتصادی کفزی در چه مناطقی می‌باشند؟
– آیا صیدگاههای ماهیان کفزی در طول سال‌های 1387 تا 1388 تغییر کرده است؟
– آیا میزان شاخص فراوانی نسبی گونه‌ها در طول سال‌های 1387 تا 1388 تغییر داشته است؟
1-7-2- فرضیه‏های تحقیق:
– صیدگاههای ماهیان مهم کفزی ثابت نبوده و هر ساله باید مکان آنها تعیین شود.
– شاخص فراوانی نسبی گونه‌ها در سال‌های مختلف تغییر پیدا نمی‌کند.
1-9- تعاریف واژه‌ها
سامانه اطلاعات جغرافیایی – شبکه‌های عصبی مصنوعی – ماهیان کفزی – خلیج‌فارس و دریای عمان
فصل دوم- پیشینه تحقیق، چارچوب‌ها و مبانی و مستندات
2-1- پیشینه تحقیق
اولین مطالعه و بررسی در مورد موجودات بستر دریا طی سال‌های 18-1817 میلادی توسط Sir Jame Ross در خلیج Baffin در کانادا انجام گردید که طی آن بسیاری از موجودات زنده بستر دریا جمع‌آوری و شناسایی شده است (Friedrich, 1965).
در سال 1872، سفر اکتشافی و تاریخی کشتی تحقیقاتی چالنجر (Challenger) به سرپرستی محقق انگلیسی به نام Wyville Thamson به مدت سه و نیم سال به طول انجامید و طی این مدت نمونه‌برداری از موجودات بستر دریا در اعماق مختلف صورت گرفت (نیکویان، 1376).
در ایران نیز فعالیتهای تحقیقاتی انجام شده در زمینه بررسی ذخایر آبزیان کفزی خلیج‌فارس و دریای عمان طی سال‌های 1979 – 1976 میلادی تحت عنوان طرح منطقه‌ای UNDP/FAO بوده است. سال 1373، ولی نسب و همکاران، گشت ارزیابی ذخایر کفزیان به روش مساحت جاروب شده را در آبهای استان هرمزگان اجرا نمودند. اولیـن پروژه تحقیقاتی مربوط به آبهای استان سیستان و بلوچستان در دریای عمان با عنوان: ارزیابی ذخایر کفزیان صید تور ترال کف به روش مسـاحت جاروب شـده از نیمـه دوم سـال 1377 شـروع و در مجمـوع 6 گشـت تحقیقاتــی فصلـی در سال‌های 1377 (2 گشت) و 1378 (4گشت) با تحـت پوشش قـراردادن اعمـاق 10 ـ 100 متـر به مـورد اجـرا درآمـد (محمدخانی و همکاران، 1380).
تاکنون مطالعاتی در زمینه شرایط محیطی آبهای خلیج‌فارس در بخش شمالی یا جنوبی آن توسط محققین داخلی و خارجی انجام شد که به عنوان بررسی‌های اولیه در این زمینه قابل استفاده می‌باشند. ابراهیمی 1376، محبی 1377، خسروی 1375 و محققان خارجی ; ,1995 Emara ;1981, Simmonds & Lamboue و 1992 El – Gindy & Dorgham, مطالعات و بررسی‌هایی نیز در قالب برنامه‌های منطقه‌ای بین‌المللی در حوزه خلیج‌فارس انجام گردیده است که مهمترین آنها گشت‌های دریایی سازمان منطقه‌ای حفاظت از محیط زیست دریایی ( ROPME ) طی سال‌ها ی 1379 و 1381 می‌باشد. از سایر بررسی‌های انجام شده در این منطقه گشت تحقیقاتی کشتی Mt. Mitchel در سال 1992 می‌باشد (1993 Reynolds, ).
بررسی سوابق و اطلاعات موجود نشان می‌دهد که بیشتر مطالعات انجام شده در آبهای ایرانی خلیج‌فارس در مناطق محدود یا در دوره‌های زمانی مشخص و با اهداف خاص صورت گرفته است. لذا با توجه به شرایط فوق انجام بررسی‌های مستمر در زمینه شرایط محیطی، وضعیت آلودگی و آبزیان خلیج‌فارس در محدوده آبهای ایران در جهت تعیین نوسانات مکانی و زمانی پارامترهای فیزیکی، شیمیایی و زیستی خلیج‌فارس و در نهایت به کارگیری داده‌ها در ارزیابی وضعیت ذخایر شیلاتی، اعمال مدیریت در بهره‌برداری بهینه ذخایر و همچنین ردیابی آثار سوء ناشی از انواع آلاینده ها بر آبزیان به عنوان امری کاملاً ضروری و اساسی در دستور کار قرار گرفت.
برخی از محققین از جمله Johannessو همکاران (1981) با مطالعه و جمع‌آوری اطلاعات شرایط محیطی، آبهای سواحل جنوب غربی هند را در یک دوره چهار ساله که شامل فراوانی، تجمع و مهاجرت آبزیان است بررسی کردند.
Brosse و همکاران (1999) با بکارگیری شبکه عصبی و در نظر گرفتن عوامل زیست محیطی پراکنش و زیستگاه چند گونه از کفزیان را در کرانه‌های ساحلی تعیین نمودند.
Marvelias و همکاران (2003) با استفاده از شبکه‌های عصبی مصنوعی پیش‌بینی پراکنش گونه‌های ماهیان کفزی در دریای مدیترانه را انجام دادند.
با توجه به بررسی و جستجوهای صورت گرفته در اینترنت، تاکنون تحقیقی براساس پیش‌بینی الگوی پراکنش آبزیان در خلیج‌فارس و دریای عمان به روش شبکه‌های عصبی صورت نگرفته است و برای اولین بار این تحقیق انجام شده است.

2-2- معرفی ده گونه ماهیان کفزی (اسدی و دهقانی، 1375)
2-2-1- حسون معمولی(Bloch, 1795) Saurida tumbil
خانواده: کیجار ماهیان
نام فارسی: حسون معمولی
مشخصات:


پاسخ دهید